Tagarchief: levensvragen

Pepe’s biecht

Ik ben opgegroeid in een zogenaamde “nette wijk” in Amsterdam(-Zuid). Wij woonden in een portiekwoning en in het portiek naast ons, op de hoek, woonde op de benedenverdieping een gezin, bestaande uit een vader, een moeder en een zoon. Wij noemden dit gezin “de Portugezen”, omdat Portugal het land van origine voor deze personen was (en zij in die tijd de enige buitenlanders in onze wijk waren). De ouders waren altijd erg aardig tegen mij en ik zwaaide in het voorbijlopen naar of van de lagere school ook uitbundig naar hen. Maar ik weet helemaal niets van hun achtergrond. Ik heb geen idee waarom zij in Nederland woonden in plaats van in Portugal. Meneer werkte bij de Hoogovens, sprak nauwelijks Nederlands, maar dat was ook niet nodig omdat hij daar in een ploegendienst zat met allemaal Portugezen en Spanjaarden. Als kind heb ik er nooit bij stilgestaan waarom al die mensen hier woonden en werkten.

In de roman En nooit was iets gelogen van Ellen Heijmerikx (in een prachtige uitvoering uitgegeven bij Nieuw Amsterdam) maken we kennis met Juanita en Pepe. Een Spaans echtpaar dat al jaren in Nederland woont en hier zijn weg heeft gevonden. Ook voor hen geldt dat hun buren en kennissen misschien geen idee hebben van hun verleden en achtergrond. Bij Juanita en Pepe zelf gaat dat echter nog een stap verder: zij weten ook lang niet alles van elkaars verleden. De roman begint aan het stervensbed van Pepe. In de laatste vier dagen van zijn leven heeft hij de niet te stuiten drang om aan Juanita zijn levensverhaal, met name ook van de periode van zijn kinderjaren en jeugd, te vertellen.

En terwijl Pepe in één laatste grote krachtsinspanning Juanita confronteert met wat hij heeft meegemaakt, maakt dat bij haar ook allerlei herinneringen los. Herinneringen die ver opgeborgen waren en waarvan zij het eigenlijk wel best had gevonden als de herinneringen vergeten zouden blijven. Want van beide personen is hun verleden niet echt comfortabel te noemen. Het geeft ons een beeld van het leven in Spanje onder generalísimo Franco, met alle onderhuidse spanningen en het onderlinge verraad dat voortdurend op de loer lag, maar ook van het alledaagse leven in armoede, zonder sociaal-financieel vangnet. En door dat laatste kon het maar zo gebeuren dat een moeder één van haar kinderen achterlaat in een klooster, zonder op dat moment te kunnen (en willen) geloven dat er in zo’n klooster wantoestanden kunnen plaatsvinden. Kinderen zijn eigenlijk voornamelijk lastig, ze kosten geld voor eten en kleding en geld is iets wat nu juist niet voor handen is. Wat er wel voorhanden is, is een bonte verzameling van mensen (buiten en binnen de familie) die de kleine Pepe bedreigen, mishandelen, opvangen, beschermen en alles wat daar tussen ligt. Pepe zelf is er overigens gedurende een deel van zijn jeugd van overtuigd dat hij in opdracht van de heilige Santiago alle ontberingen zonder klagen moet doorstaan. In een latere fase van zijn leven blijft er weinig van zijn geloof over.

Juanita heeft op haar eigen wijze een bewogen leven. Als dochter van een kunstenaarsechtpaar wordt zij al op jonge leeftijd klaargestoomd om haar bijdrage in het “rondreizend circus” te leveren. Dat het gezelschap voortdurend van de ene plek naar de andere trekt, heeft alles te maken met de omstandigheden in Spanje op dat moment. En door alles waar de jonge Juanita mee in aanraking komt, ontwikkelt zij een eigen overlevingstechniek en maakt zij gebruik van haar fantasie en ultieme wens dat alles goed blijft gaan.

Pepe gaat deel uitmaken van het artistieke theatergezelschap van de ouders van Juanita. Vanaf hun ontmoeting zou je denken dat hun verhaallijnen gelijk oplopen, maar dat is zeker niet altijd het geval. Ook dat blijkt uit zijn verhalen en haar herinneringen. En zeg eens eerlijk: weet jouw partner “alles” van jou? En hoe betrouwbaar vind jij de informatie die jij van jouw partner of andere vrienden en kennissen krijgt over hun levensgeschiedenis? En misschien nog meer confronterend: hoeveel durf jij zelf nog onder ogen te zien van wat je allemaal hebt meegemaakt?

Ellen Heijmerikx heeft een prachtige manier gevonden om de verhalen van Juanita en Pepe vorm te geven. Gedurende het boek volgen we Juanita: steeds komt er een herinnering aan de verhalen van Pepe in het ziekenhuisbed. Deze verhalen worden vanuit het perspectief van Pepe uitgewerkt, maar in afwisselende hoofdstukken lopen daar de herinneringen van Juanita over haar eigen leven (vóór, met en nu na Pepe) dwars doorheen. We zien hoe Juanita omgaat met het overlijden van haar man, met haar verdriet en met haar besluit om Pepe “naar huis” te brengen. Ik zag haar als een wat oudere Spaanse vrouw al helemaal voor mij, terwijl ze wat in en om het huis rondlummelt en op haar totaal eigen wijze invulling geeft aan het afscheid nemen van Pepe en alles wat met hem samenhoort. Zonder dat “wij”, als Nederlandse maatschappij, ook maar enige notie hebben van wat er in haar borrelt en bruist, van wat zij en al die andere Spaanse medelanders met zich meedragen aan herinneringen en levenservaringen. Die onbekendheid, die eenzaamheid ontroerde mij enorm.

Bij Juanita moest ik terugdenken aan Etta. Etta, die op hele hoge leeftijd opeens bedenkt en besluit dat zij één keer in haar leven de zee wil zien. En daarom begint aan een hele lange wandeltocht. Precies, de Etta uit Etta & Otto & Russell & James van de Canadese schrijfster Emma Hooper (uitgegeven bij Podium). En eigenlijk moest ik niet alleen aan háár denken, maar aan alle personen die in die roman een belangrijke positie innemen. Mensen op leeftijd en beladen met een bijzonder verleden. Mensen die het verdienen om op hun eigen manier al die ervaringen een plek te geven. En als het verhaal dat zij daarover vertellen, feitelijk niet helemaal correct is? Als zij dan dromen, draaien, vervormen? Het zijn geen leugens. Zeker niet. Het zijn methodes om te kunnen dealen met het leven als zodanig. En nooit was iets gelogen.

Veel leesplezier!

theonlymrsjo

En nooit was iets gelogen heb ik gelezen in het kader van de boekenbloggersleesclub Een perfecte dag voor literatuur. Mijn grote dank gaat uit naar de schrijfster voor het schrijven van deze roman en naar de uitgever voor het mij beschikbaar stellen van een leesexemplaar.

Benieuwd naar de mening van mijn medebloggers? Klik HIER.

Advertentie

3 reacties

Opgeslagen onder Boek review

Sores voor Sores

Eigenlijk ben ik gewoon boos. Boos op de schrijver. Hoe durft hij zo’n boek te schrijven. Een boek in een boek. Of een boek over een boek. Of twee boeken in één kaft. Zeg het maar. Maar het is hoe dan ook niet eerlijk dat de schrijver deze combinatie maakt. Waar ik het over heb? Over de nieuwste roman van Koen van Wichelen met de titel De Barmhartigen. Ik mocht dit boek lezen van Uitgeverij Manteau (WPG Uitgevers België) en mijn plaats innemen in de door de uitgever georganiseerde promotionele blogtour.

Ja, ik weet het: nu moet ik natuurlijk wel proberen uit te leggen waaróm ik boos ben. En boos is misschien ook niet helemaal de juiste benaming van mijn huidige emotie. Het is een soort machteloos gevoel, omdat deze roman zo veel persoonlijke gedachten en gevoelens oproept dat ik er even niet mee over weg kan. Die emoties zijn met name ontstaan door het tweede gedeelte van deze roman. Dat gedeelte wordt gevormd door de roman die de hoofdpersoon uit het eerste gedeelte, David Sores, heeft geschreven. Overigens is David een midden veertiger en heeft hij in zijn leven nogal wat meegemaakt. Hij heeft dan ook veel zorgen aan zijn hoofd, zit volledig met zichzelf in de knoop en probeert te vermijden dat het besef van een uitzichtloze toekomst tot hem doordringt. Het hoe en waarom van deze crisis blijft lang een kwestie van gissen, hoewel het wel duidelijk is dat het overlijden van zijn vader en de spanningen binnen de familie hieraan ten grondslag liggen.

Van Wichelen hanteert in het deel over David een aantrekkelijke schrijfstijl waardoor je het boek niet kunt wegleggen. Je moet simpelweg doorlezen over alle wederwaardigheden van Sores. Prachtig hoe de schrijver een beeld van David neerzet, waarbij wij de absurde, grillige gedachten van David volgen, die vervolgens opvallend vaak uitmonden in overwegend “standaard”-gedrag. Er komt een duidelijk beeld naar voren van een instabiele, emotionele man met een honger naar een aardig woord, een liefdevol gebaar en een vertrouwde, warme leefomgeving. En dan, op een dag, in het plaatselijke café, leest hij een testje in de krant en valt het spreekwoordelijke kwartje: David Sores gaat een boek schrijven. Het onderwerp is voor hem meteen duidelijk. Zijn roman moet gaan over het leven van zijn (overleden) vader. En dan niet als een autobiografisch verhaal, maar juist in de vorm van fictie, losjes gebaseerd op de werkelijkheid.

In eerste instantie valt het niet mee om een uitgever te vinden en vervolgens gebeurt er hoegenaamd niets. David wordt na uiteindelijk één lovende recensie, wel in zijn geboorteplaats (in het Noorden) uitgenodigd voor een signeersessie en daar gaat het mis. Hij wordt ernstig mishandeld door zijn neven, die namens de familie komen “melden” dat zijn openhartigheid niet op prijs wordt gesteld. Door alle media-aandacht rondom deze rel komt echter de verkoop van het boek goed op gang.

Deze passage was voor mij extra beladen, omdat ik dit gedeelte las vlak na de aanslagen in Parijs op Charlie Hebdo. Ook voor dit noodlijdende krantje bleek deze afschuwelijke actie die de cartoonisten en journalisten tot het middelpunt van de wereld maakte, financieel gezien een buitenkans om het voortbestaan voor de middellange termijn te verzekeren. Nog nooit zijn er zó veel exemplaren verkocht als in de week na de aanslag. Hoe morbide is dat.

Verder moest ik denken aan de (promotionele ?) rel rondom het boek Vertrouwd voordelig van Peter Middendorp (Prometheus). Ik heb dit boek (nog) niet zelf gelezen, maar uit de publiciteit rondom dit boek heb ik begrepen dat het een persoonlijk verslag van de schrijver is over zijn jeugd in Drenthe, weggestopt in de stoffige, muffe stellages van de plaatselijke Blokker. Dit werd Middendorp niet in dank afgenomen en een rel was geboren. En alle commotie leverde dus wel weer aardig wat publiciteit. Een bijna vicieuze cirkel met als grote winnaar de uitgever? 🙂

Dat eerste gedeelte is dus al heel lezenswaardig. Een fijne, moderne roman, goed geschreven en prettig om te lezen. Met alle elementen om er een afgerond verhaal van te maken. Maar ja, dan …… dan volgt het door David geschreven boek Hij was mijn vader. Ik had vooraf nog even overwogen om met dit deel te beginnen, maar achteraf ben ik blij dat ik de “juiste” volgorde heb aangehouden. Zo knap van Van Wichelen dat je in dat tweede deel toch echt David aan het woord hoort. En wat David te vertellen heeft, maakte enorm veel indruk op mij. De situatie rondom zijn vader, die door een ongeval ernstig verlamd in het ziekenhuis terecht komt en de manier waarop zijn vader, David zelf maar met name zijn diepgelovige moeder en zus hiermee omgaan, is prachtig indringend en persoonlijk beschreven. De eerlijkheid en integriteit waarmee “de schrijver” hierover schrijft, doen bijna vergeten dat deze schrijver diezelfde Sores is die na een diepe persoonlijke crisis nu weer langzaam maar zeker probeert iets van zijn leven te maken.

Ik vond het bijna niet voor te stellen dat deze twee boeken van dezelfde schrijver zijn. De boeken zijn innig met elkaar verweven en tegelijkertijd twee afzonderlijke leeservaringen die ook zonder elkaar een bestaansrecht hebben. En dat maakte mij boos, maar dat is dus wel een prettig soort boosheid. Het maakt dat je gedwongen wordt over een aantal belangrijke levensvragen na te denken. Wat een geweldige leeservaring.

Veel leesplezier!

theonlymrsjo

Het volledige schema van de blogtour rond De Barmhartigen luidt:

5 januari: http://perfecteburenleesclub.blogspot.nl

7 januari: www.petepel.nl

9 januari: https://hetkraaienvandehaan.wordpress.com/

12 januari: http://verbeelding.org/

14 januari: http://bibman.blogspot.be

16 januari: http://suzannevdijk.wordpress.com

19 januari: www.hendrik-jandewit.nl

21 januari: https://dobbinga.wordpress.com/

23 januari: http://connieflipse.blogspot.be

3 reacties

Opgeslagen onder Boek review

Onwaarschijnlijk

“Onwaarschijnlijk” is de titel van het 18e hoofdstuk van de roman Duel met paard van Pauline Genee (Querido). In dit hoofdstuk, dat het kantelmoment van het boek in zich heeft, wordt het woord veelvuldig gebruikt. En voor mij is “onwaarschijnlijk” ook het gevoel dat overheerst na het lezen van dit boek.

En dan niet als antwoord op de vraag of een paard kan rekenen, maar als woord om uiting te geven aan mijn mening over deze roman: onwaarschijnlijk mooi!

Deze debuutroman is gebaseerd op werkelijk gebeurde voorvallen en de daarbij betrokken personen. Leuk om te weten, maar voor mij was dit totaal irrelevant. Duel met paard is namelijk typisch zo’n boek waarin je helemaal wordt ondergedompeld. Vanaf de allereerste zinnen neemt de schrijfster je mee in sfeerimpressies naar het Berlijn aan het begin van de vorige eeuw. Door haar taalgebruik en prachtige omschrijvingen waan je jezelf aanwezig op de binnenplaats van de Griebenowstrasse 10 om de rekenkunsten van paard Hans te aanschouwen.

Ik was 251 pagina’s lang volledig in de ban van de stugge leermeester Wilhelm von Osten en het Italiaanse druktemakertje Emilio Rendich. Beide figuren zijn door Genee uitermate karaktervol neergezet. Tussen de gemankeerde onderwijzer en de gepassioneerde, eigenzinnige Rendich ontstaat een bijzondere vriendschap. Zij hebben elkaar, ieder op zijn eigen manier, nodig. Desalniettemin heeft deze vriendschap een fatale afloop. In het geheel is er ook nog een prachtige bijrol voor buurvrouw Frau Piehl.

De schrijfstijl deed mij af en toe denken aan de schrijfstijl van Charles Lewinsky in Het lot van de familie Meijer. In dat boek ben ik al geruime tijd bezig, aangezien ik steeds een klein deel lees tussen andere boeken door. Ik kan maar niet de rust vinden om deze roman nu eens serieus op te pakken en uit te lezen. Wellicht niet bevorderlijk voor een goede indruk van deze roman, maar tot nu toe is mijn ervaring dat ik mij binnen de kortste keren weer helemaal kan inleven  in de sfeer van de beschreven periode. Overigens zie ik verder inhoudelijk geen vergelijk tussen Het lot van de familie Meijer en Duel met paard.

Duel met paard is zeer zeker geen sentimenteel verhaaltje over de bijzondere verhouding tussen man en paard. En (gelukkig) heeft het paard, hoewel de titel van het boek anders doet vermoeden, geen hoofdrol. In eerste instantie is het een mooi geschreven verhaal met een niet standaard onderwerp. Pas verder in het boek begon ik te merken dat er meerdere “duels” in deze geschiedenis verborgen zitten. Zo zijn er onder andere te benoemen de voortwoekerende harde vader-zoonrelatie, de conflicterende belangen van kunst en commercie, de persoonlijke worstelingen en de gespannen relaties tussen mensen. Daarnaast is er ook nog “de wetenschap”.

Het eind van het boek stemde mij een beetje verdrietig. De teleurstelling van Von Osten over de houding en het gedrag van Rendich, de manier waarop het wetenschappelijk onderzoek is uitgevoerd en de leegte van zijn leven, drukken zwaar op hem. Hoe het Rendich vergaat, ga ik hier niet verklappen. Ik kan alleen maar aanraden om dit boek zelf te gaan lezen. Dit boek heb ik overigens mogen lezen in het kader van de boekbloggersleesclub Een perfecte dag voor literatuur.

Ter overweging een citaat (pagina 93). Dit boek heeft het in zich om door filosofisch getinte teksten je te laten nadenken over levensvragen die als zodanig niet in dit boek behandeld worden en die het onderwerp van het boek overstijgen:

Misschien, mijnheer Rendich, is dit allemaal te diepzinnig voor u, maar kan iets ook in stilte waar zijn? In volledige anonimiteit? Een niet bewezen, niet geziene onomstotelijkheid, bestaat dat? Nou? 

Veel leesplezier!

theonlymrsjo

Wil je weten hoe de andere bloggers van Een perfecte dag voor literatuur schrijven over dit boek? Klik dan HIER. Binnen deze bloggersleesclub gaan we op 28 februari a.s. aandacht besteden aan IJstijd van Maartje Wortel.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Boek review