Tagarchief: levenservaring

Pepe’s biecht

Ik ben opgegroeid in een zogenaamde “nette wijk” in Amsterdam(-Zuid). Wij woonden in een portiekwoning en in het portiek naast ons, op de hoek, woonde op de benedenverdieping een gezin, bestaande uit een vader, een moeder en een zoon. Wij noemden dit gezin “de Portugezen”, omdat Portugal het land van origine voor deze personen was (en zij in die tijd de enige buitenlanders in onze wijk waren). De ouders waren altijd erg aardig tegen mij en ik zwaaide in het voorbijlopen naar of van de lagere school ook uitbundig naar hen. Maar ik weet helemaal niets van hun achtergrond. Ik heb geen idee waarom zij in Nederland woonden in plaats van in Portugal. Meneer werkte bij de Hoogovens, sprak nauwelijks Nederlands, maar dat was ook niet nodig omdat hij daar in een ploegendienst zat met allemaal Portugezen en Spanjaarden. Als kind heb ik er nooit bij stilgestaan waarom al die mensen hier woonden en werkten.

In de roman En nooit was iets gelogen van Ellen Heijmerikx (in een prachtige uitvoering uitgegeven bij Nieuw Amsterdam) maken we kennis met Juanita en Pepe. Een Spaans echtpaar dat al jaren in Nederland woont en hier zijn weg heeft gevonden. Ook voor hen geldt dat hun buren en kennissen misschien geen idee hebben van hun verleden en achtergrond. Bij Juanita en Pepe zelf gaat dat echter nog een stap verder: zij weten ook lang niet alles van elkaars verleden. De roman begint aan het stervensbed van Pepe. In de laatste vier dagen van zijn leven heeft hij de niet te stuiten drang om aan Juanita zijn levensverhaal, met name ook van de periode van zijn kinderjaren en jeugd, te vertellen.

En terwijl Pepe in één laatste grote krachtsinspanning Juanita confronteert met wat hij heeft meegemaakt, maakt dat bij haar ook allerlei herinneringen los. Herinneringen die ver opgeborgen waren en waarvan zij het eigenlijk wel best had gevonden als de herinneringen vergeten zouden blijven. Want van beide personen is hun verleden niet echt comfortabel te noemen. Het geeft ons een beeld van het leven in Spanje onder generalísimo Franco, met alle onderhuidse spanningen en het onderlinge verraad dat voortdurend op de loer lag, maar ook van het alledaagse leven in armoede, zonder sociaal-financieel vangnet. En door dat laatste kon het maar zo gebeuren dat een moeder één van haar kinderen achterlaat in een klooster, zonder op dat moment te kunnen (en willen) geloven dat er in zo’n klooster wantoestanden kunnen plaatsvinden. Kinderen zijn eigenlijk voornamelijk lastig, ze kosten geld voor eten en kleding en geld is iets wat nu juist niet voor handen is. Wat er wel voorhanden is, is een bonte verzameling van mensen (buiten en binnen de familie) die de kleine Pepe bedreigen, mishandelen, opvangen, beschermen en alles wat daar tussen ligt. Pepe zelf is er overigens gedurende een deel van zijn jeugd van overtuigd dat hij in opdracht van de heilige Santiago alle ontberingen zonder klagen moet doorstaan. In een latere fase van zijn leven blijft er weinig van zijn geloof over.

Juanita heeft op haar eigen wijze een bewogen leven. Als dochter van een kunstenaarsechtpaar wordt zij al op jonge leeftijd klaargestoomd om haar bijdrage in het “rondreizend circus” te leveren. Dat het gezelschap voortdurend van de ene plek naar de andere trekt, heeft alles te maken met de omstandigheden in Spanje op dat moment. En door alles waar de jonge Juanita mee in aanraking komt, ontwikkelt zij een eigen overlevingstechniek en maakt zij gebruik van haar fantasie en ultieme wens dat alles goed blijft gaan.

Pepe gaat deel uitmaken van het artistieke theatergezelschap van de ouders van Juanita. Vanaf hun ontmoeting zou je denken dat hun verhaallijnen gelijk oplopen, maar dat is zeker niet altijd het geval. Ook dat blijkt uit zijn verhalen en haar herinneringen. En zeg eens eerlijk: weet jouw partner “alles” van jou? En hoe betrouwbaar vind jij de informatie die jij van jouw partner of andere vrienden en kennissen krijgt over hun levensgeschiedenis? En misschien nog meer confronterend: hoeveel durf jij zelf nog onder ogen te zien van wat je allemaal hebt meegemaakt?

Ellen Heijmerikx heeft een prachtige manier gevonden om de verhalen van Juanita en Pepe vorm te geven. Gedurende het boek volgen we Juanita: steeds komt er een herinnering aan de verhalen van Pepe in het ziekenhuisbed. Deze verhalen worden vanuit het perspectief van Pepe uitgewerkt, maar in afwisselende hoofdstukken lopen daar de herinneringen van Juanita over haar eigen leven (vóór, met en nu na Pepe) dwars doorheen. We zien hoe Juanita omgaat met het overlijden van haar man, met haar verdriet en met haar besluit om Pepe “naar huis” te brengen. Ik zag haar als een wat oudere Spaanse vrouw al helemaal voor mij, terwijl ze wat in en om het huis rondlummelt en op haar totaal eigen wijze invulling geeft aan het afscheid nemen van Pepe en alles wat met hem samenhoort. Zonder dat “wij”, als Nederlandse maatschappij, ook maar enige notie hebben van wat er in haar borrelt en bruist, van wat zij en al die andere Spaanse medelanders met zich meedragen aan herinneringen en levenservaringen. Die onbekendheid, die eenzaamheid ontroerde mij enorm.

Bij Juanita moest ik terugdenken aan Etta. Etta, die op hele hoge leeftijd opeens bedenkt en besluit dat zij één keer in haar leven de zee wil zien. En daarom begint aan een hele lange wandeltocht. Precies, de Etta uit Etta & Otto & Russell & James van de Canadese schrijfster Emma Hooper (uitgegeven bij Podium). En eigenlijk moest ik niet alleen aan háár denken, maar aan alle personen die in die roman een belangrijke positie innemen. Mensen op leeftijd en beladen met een bijzonder verleden. Mensen die het verdienen om op hun eigen manier al die ervaringen een plek te geven. En als het verhaal dat zij daarover vertellen, feitelijk niet helemaal correct is? Als zij dan dromen, draaien, vervormen? Het zijn geen leugens. Zeker niet. Het zijn methodes om te kunnen dealen met het leven als zodanig. En nooit was iets gelogen.

Veel leesplezier!

theonlymrsjo

En nooit was iets gelogen heb ik gelezen in het kader van de boekenbloggersleesclub Een perfecte dag voor literatuur. Mijn grote dank gaat uit naar de schrijfster voor het schrijven van deze roman en naar de uitgever voor het mij beschikbaar stellen van een leesexemplaar.

Benieuwd naar de mening van mijn medebloggers? Klik HIER.

Advertentie

3 reacties

Opgeslagen onder Boek review

Achterop bij Guus

Mijn lief is afgelopen december 50 jaar geworden. En hoewel dat weer gewoon een nieuw levensjaar is (en zoals Johnny Logan jaren geleden al zong: What’s another year?), is het toch wel zo’n getal dat je om je heen kijkt naar anderen op de rand van datzelfde nieuwe decennium. En zo viel zijn oog op het boek Man in het zadel van de journalist Paul van Hooff (Uitgeverij Brandt). Mijn lief heeft dit boek gelezen en ziehier zijn gastblog:

“Als je bijna 50 bent en er verschijnt een boek van een man uit je eigen “bouwjaar” die de stoute schoenen aantrok om alles in Nederland achter zich te laten en zijn vrijheid tegemoet rijdt op zijn eigen Moto Guzzi V7 uit 1975, dan is de verleiding groot om dat boek te willen lezen. Had ik eerder in mijn leven ook  zoiets moeten doen? Kan het nog? Waarom deed hij dat? Het zijn allemaal van die vragen die bij je opkomen, waar je zelfs het antwoord eigenlijk al op weet, maar toch hoop je dat het boek je andere antwoorden geeft dan die je zelf wel kan bedenken.

De Moto Guzzi die hij (Paul van Hooff) berijdt en die hem 60.000 kilometer lang niet teleurstelt terwijl iedereen denkt dat die Italiaanse motoren toch alleen maar stuk gaan, noemt hij vanaf dag 1 al liefkozend “Guus”. Gedurende het boek heb ik aldoor het idee stiekem achterop Guus mee te rijden met Paul en zo deelgenoot te zijn van zijn avonturen en de reis op zich, zonder zelf ooit deel van het verhaal te zijn.

Paul heeft als journalist over veel onderwerpen geschreven totdat hij zich uiteindelijk voornamelijk toelegde op de motorfiets en alles wat daarmee samenhangt. Op een dag besluit hij het gereguleerde bestaan in Nederland vaarwel te zeggen en met een minimum aan bezittingen en een bescheiden banksaldo het volledige Amerikaanse continent te doorkruisen op zijn Guus. Vanaf het noordelijkste puntje in Alaska tot de meest zuidelijke stad ter wereld in Argentinië. Een reis van gigantische afstanden die wij ons in Europa maar met moeite kunnen voorstellen.

Paul gaat de vrijheid zoeken die hij in Nederland niet heeft, geen druk, geen zekerheid over de dag van morgen, soms zelfs niet over wat er over 2 uur staat te gebeuren. Maar is het ook daadwerkelijk louter vrijheid, of komt er een minder dwingende en minder herkenbare verantwoordelijkheid voor terug? Een thema dat zich haast onherroepelijk aan je opdringt bij het lezen van dit boek zonder dat het expliciet besproken of beantwoord wordt. Bestaat absolute vrijheid überhaupt ? Is het gedrag van Paul een vlucht, genetisch bepaald of beantwoordt hij de behoefte van zijn ziel die in Nederland niet de rust kan vinden die hij wellicht elders wel vindt? Waarschijnlijk een thema en gevoel dat iedere lezer voor zichzelf op een andere manier beantwoordt en daarom wellicht nog boeiender om achteraf over te discussiëren.

Als het boek begint en we door Alaska, Canada en de Verenigde Staten van Amerika reizen, geniet ik van het verhaal dat zich als een film voor mijn ogen afspeelt, zo filmisch ervaar ik de schrijfstijl van de auteur. Hierbij geholpen door de vele programma’s die ik op Discovery en History heb gezien over Alaska en Canada zie ik het beschreven landschap precies voor me en zodra we de Verenigde Staten binnenrijden is het een feest van herkenning van mijn eigen reiservaring aldaar, nu reeds 30 jaar geleden. Wat mij dan nog steeds opvalt aan het boek is dat de verhalen die Van Hooff gedurende dat deel van de reis vertelt voor mij eigenlijk steeds te kort en te weinig diepgaand zijn. Elke keer als hij al het volgende deel van de route beschrijft, denk ik nog steeds dat ik méér had willen weten en horen over bijvoorbeeld die fascinerende man die hij had ontmoet en die meegeholpen heeft Europa en Nederland te bevrijden van de Nazi’s . Ik kan mij niet aan het idee onttrekken dat Paul genoeg stof heeft voor nog drie boeken, simpelweg door méér te vertellen over de ontmoetingen die hij gedurende deze reis heeft gehad. Voordeel van zijn stijl is dat het boek niet snel zal vervelen omdat elke volgende bladzijde een nieuw vergezicht biedt.

Opvallend is dat ik vanaf het moment dat hij bij Mexico de grens over gaat om via Midden-Amerika en Zuid-Amerika naar het einddoel te reizen, steeds minder last heb van de té korte verhalen. Ten eerste omdat ik onderhand steeds meer gewend ben aan zijn stijl en ten tweede omdat hij steeds langduriger en interessantere verhalen te vertellen heeft die zich ook nog eens afspelen in een streek waar ik veel minder bekend mee ben. Voor mezelf ben ik er nog steeds niet helemaal uit of het nu aan mij ligt of aan een verandering in stijl van Paul of aan beide, maar het tweede deel van deze reis heb ik anders beleefd.

Hoe het verhaal eindigt ga ik hier niet vertellen, maar het houdt niet op bij het bereiken van het einddoel en dat is eigenlijk vanaf het begin wel zeker. Ook aan aandacht voor en van vrouwelijk schoon ontbreekt het Paul niet gedurende zijn reis. Is het nou een typisch mannenboek? Een typisch midlife crisis boek? Een boek met typische mannenhumor en een typisch mannelijke gedachtenwereld? In mijn idee: nee! Tenzij je heel erg vast zit in het man/vrouw patroon en de archetypische kenmerken van de verschillende geslachten, zal iedereen van dit boek kunnen genieten omdat het een rauw, to the point en filmisch beschreven reisverslag is. De zoektocht naar vrijheid die Paul maakt, willen velen van ons wel maken, moe als we vaak zijn van de dwingende 9 tot 5 mentaliteit in ons land en de rijen in de supermarkt etcetera. Maar zou het ons dan brengen wat we er van verwachten of zou het allemaal op één grote teleurstelling uitdraaien?

Ik zou zeggen léés en ervaar dit boek en kijk waar je voor jezelf op uitkomt. Ik, voor mijzelf, weet dat ik erg van dit boek genoten heb en het zeer de moeite van het lezen waard vond. En ondanks dat we uit hetzelfde bouwjaar zijn, heb ik besloten om niet mijn motorrijbewijs te gaan halen en te vertrekken maar gewoon bij mijn gezin te blijven 🙂 “

Ah, fijn, die laatste zin spreekt mij zeer aan. Uiteraard gaat onze dank uit naar Uitgeverij Brandt voor het beschikbaar stellen van een leesexemplaar. En het boek gaat bij mij op de zeker-nog-te-lezen-stapel.

Veel leesplezier!

theonlymrsjo

P.S. Vind je het leuk om vaker een gastblog van mijn lief te lezen? Laat het dan zeker even weten, hier of via mijn facebookpagina Theonlymrsjo.

2 reacties

Opgeslagen onder Boek review