Tagarchief: Atlas

Van Bandoeng naar waterland

Natuurlijk had ik al wel eens van de schrijfster Helga Ruebsamen gehoord. Een paar jaar geleden is haar roman Het lied en de waarheid zelfs in mijn leesclub besproken, maar dat was één van de zeldzame keren dat ik niet heb meegedaan. En tot voor kort had ik niet de neiging om dit boek alsnog te gaan lezen. Tot voor kort, want sinds ik haar televisie-optreden heb gezien bij Adriaan van Dis op 6 maart, had zij weer mijn volledige aandacht. Wat een interessante, bijzondere vrouw met een bewogen leven. Ik ben dan ook zeer verheugd dat ik in het kader van de Club van Echte Lezers, een initiatief van Uitgeverij AtlasContact, in de gelegenheid werd gesteld om deze roman te lezen.

De (gedeeltelijk autobiografische) roman behelst een voor velen (eigenlijk voor iedereen) belangrijke periode in de vorige eeuw. Niet alleen de periode is van belang, maar ook de verschillende aspecten die in het boek worden aangestipt en deels uitgediept. In sneltreinvaart komen voorbij “ons” verleden in voormalig Nederlands-Indië, de ontheemding van Nederlanders die terugkeerden naar Nederland (Holland), de positie van Joden in Europa en met name in Nederland en de beide wereldoorlogen uit de vorige eeuw.

Ruebsamen heeft het uitzonderlijke talent om al deze aspecten zodanig mee te nemen in het totale verhaal, dat je niet anders kunt dan ademloos doorlezen. Het boek draait om de jonge Louise Benda, wier leventje begint in Bandoeng. Bandoeng en Bali vormen het decor in het eerste deel. Hier is veel aandacht voor de aldaar gebruikelijke manier van leven en de belangrijke invloed van verhalen, sagen en mythen. Verder wordt al snel duidelijk dat Louise een fijngevoelige antenne heeft om op te vangen wat er om haar heen gebeurt in een bijzondere mix met haar levendige fantasie. Als lezer word je getuige van de onderhuidse spanningen tussen de diverse personen in het leven van Louise en de manier waarop zij dat ervaart en verwerkt.

In deel 2 neemt Ruebsamen je mee tijdens de grote zeereis naar Europa. Tijdens deze reis begint de wereld voor Louise te veranderen, zowel in werkelijkheid als in haar manier van ervaren. Deel 3 speelt zich af in Nederland in de periode vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog en dat leidt naar deel 4 waarin Louise en haar vader moeten onderduiken en zij steeds meer op zichzelf wordt teruggeworpen. In het hele boek blijft  de rode draad de bijzondere wijze waarop Louise omgevingen, relaties en ontwikkelingen ervaart en de vraag naar de scheidslijn tussen werkelijkheid en fantasie.

Een verfilming van deze roman is volstrekt overbodig. De schrijfstijl van Ruebsamen is zo beeldend en zo gelaagd, dat ik na het lezen van dit boek er werkelijk van overtuigd was dat ik gedurende een paar avonden naar een film heb gekeken. Al vanaf de allereerste zinnen tot de indrukwekkende laatste zinnen ontrolt het boek zich voor je ogen. Ik ben zeer onder de indruk van dit geweldige kunstwerk.

Eigenlijk wil ik niet meer over de inhoud van deze roman zeggen. Naar mijn mening is het niet mogelijk en niet gewenst om een samenvatting te geven, omdat in dit boek namelijk juist een belangrijke rol is weggelegd voor de niet-feitelijke zaken en belevingen.

Het kenmerk van een goed boek is dat het je tot nadenken aanzet. Dit keer was dat voor mij onder andere de verwondering over de wijze waarop met name in oudere boeken wordt omgegaan met personen die in Nederlands-Indië woonden of terugkeerden naar Nederland. Vaak worden deze personen als dromerig en enigszins loom neergezet. Zo ook met Han, het neefje van de familie De Bloeme uit het jeugdboek Een jaar bij de familie De Bloeme van Mien Labberton (voor het eerst gepubliceerd circa 1930-1935). Zoals de titel al aangeeft, wordt deze traditioneel christelijke familie in 12 hoofdstukken, elk een maand bestrijkend, gevolgd met alle ups and downs die bij een gezin met opgroeiende kinderen horen. Persoonlijk vind ik het heerlijk om mij af en toe onder te dompelen in dit overzichtelijke, lichtelijk voorspelbare gezinsleven. Elk kind in dit gezin maakt een eigen ontwikkeling naar volwassenheid door. Han draait in dit gezin mee omdat zijn ouders in Nederlands-Indië verblijven. Aan hem worden de karaktereigenschappen van dromerigheid, loomheid en “tinka’s” toegeschreven. In onze tegenwoordige tijd voelt dat wel een beetje ongemakkelijk.

Weet jij overigens wat tinka’s zijn? Als je Het lied en de waarheid gaat lezen, wordt dat duidelijk. Genoeg cliffhanger? 🙂

Veel leesplezier!

theonlymrsjo

Op 15 april a.s. komt mijn volgende blogpost online. Deze gaat over de roman Het leek stiller dan het was van Eva Kelder.

Advertentie

4 reacties

Opgeslagen onder Boek review

Geestverruimende middelen ……

De Amerikaanse schrijver/communicatiewetenschapper Neil Postman heeft ongeveer 30 jaar geleden een boek (Wij amuseren ons kapot) geschreven met als ondertitel: de geestdodende werking van de beeldbuis. Het is al heel lang geleden dat ik dit boekje met veel interesse heb gelezen en bij herlezen zal waarschijnlijk blijken dat de inhoud inmiddels wel wat gedateerd is, maar de teneur uit het boek is mij altijd bijgebleven. Postman stelde aan de orde dat onder andere door de hoeveelheid tv-zenders en de regelmatige onderbreking van een uitzending voor reclameboodschappen, naar zijn mening  het zelfstandig kunnen nadenken van mensen negatief wordt beïnvloed. Door deze flitsende “werkelijkheid” zouden we verleren om voor langere tijd onze concentratie te behouden en een gedachtelijn nader uit te werken.

Als ik deze thematiek combineer met het recente onderzoek dat de laaggeletterdheid onder de groep boven 45 jaar toeneemt, maakt zich een zekere onrust van mij meester. Zijn wij anno nu nog in staat om ons onder te dompelen in een boek? En als we dat kunnen, wat lezen we dan?

In mijn vorige blogpost stelde ik de vraag: wat is literatuur? Uit de ontvangen reacties (waarvoor dank!) kwam een schijnbare tegenstelling naar voren: het lijkt haast of “literatuur” en “een goed boek” niet samen kunnen gaan. Gelukkig blijkt ook hier weer dat de soep niet zo heet wordt gegeten als hij wordt opgediend. Bij nadere inhoudelijke bestudering van de reacties en de gesprekken die ik hierover heb gevoerd, blijkt dat veel lezers een zekere angst voor het woord literatuur hebben, maar vervolgens wel belang hechten aan een goed geschreven boek.

De volgende vraag is dan vanzelfsprekend: wat zijn de kenmerken van een goed geschreven boek? Ook daarover verschillen de meningen. En dat sluit mooi aan bij het essay dat ik heb gelezen in het kader van de bloggersleesclub Een perfecte dag voor literatuur: Wat alleen de roman kan zeggen van Oek de Jong.

In dit essay geeft Oek de Jong zijn zeer lezenswaardige visie op de plaats die de roman inneemt in de verschillende periodes van de geschiedenis en de ontwikkeling die de roman doormaakt. Dé roman bestaat niet, de uitingsvorm van de roman is afhankelijk van tijd, cultuur, tradities. Als de roman de competitie met andere media wil overleven, moet het met zijn tijd mee. Dat is zo in het heden, maar het is ook altijd zo geweest. Wat ik met name interessant vond om te lezen, is de opvatting van De Jong dat voor de ontwikkeling en modernisering van de roman het nodig of in ieder geval aanbevelenswaardig is om de “oude” romans te lezen. Het bezig zijn met de verschillende, veranderende facetten van de roman leidt tot een beter begrip van en een groter plezier bij het lezen van literatuur. Deze ontdekkingstocht prepareert de geest op nieuwe ontwikkelingen.

Moeten we dan nu tot een keuze komen? Tussen tv (en overige media) en boeken? Persoonlijk gaat mijn voorkeur uit naar afwisseling: ik kan mijzelf volledig verliezen in een boek maar ik kan bij tijd en wijle heerlijk ontspannen tijdens een simpel tv-avondje. Het een sluit het ander niet uit.

Als het lezen van romans dan tot verruiming van de geest leidt, zie ik daar een extra aansporing in om regelmatig literaire romans te lezen! Af en toe voelde ik mij wel aangesproken door de schrijver door het ogenschijnlijke gemak waarmee hij allerlei klassieken aanhaalt. Mijn nog-te-lezen-lijst is weer wat langer geworden …. Al met al een boeiend boek waar Oek de Jong zijn visie geeft op verleden, heden en toekomst van de literaire roman. Voor de doorgewinterde lezer van literaire romans mag dit essay niet in de boekenkast ontbreken.

Overigens ben ik niet de enige die vandaag aandacht besteedt aan dit boek van uitgeverij Atlas Contact. Wil je weten wat andere bloggers er van vinden? Lees het HIER.

Veel leesplezier!

theonlymrsjo

En ook dit essay telt mee voor de uitdaging Ik-lees-Nederlands-2013 

1 reactie

Opgeslagen onder Boek review

Literatuur of niet? That’s the question.

Afgelopen zaterdag ben ik als lid van de bloggersleesclub Een perfecte dag voor literatuur en op uitnodiging van Uitgeverij De Geus een dag naar de Boekenbeurs in Antwerpen geweest. Een overweldigende ervaring, zowel door de beurs zelf als ook door de ontmoeting met een aantal medebloggers. Recent heeft er een artikel in de Volkskrant gestaan over de huidige populariteit van boekenblogs. Uit dat artikel kwam naar voren dat er ook zogenaamde bloggers zijn die dat (uitsluitend) gebruiken om gratis recensie-exemplaren op te vragen (en vervolgens een handeltje op bijvoorbeeld Marktplaats op te zetten). Dat is natuurlijk niet hoe wij als serieuze bloggers te boek willen staan. Uit de gesprekken met mijn medebloggers kwam gelukkig een heel ander beeld naar voren. Ik was bijzonder onder de indruk van de bevlogenheid en betrokkenheid van deze bloggers met hun eigen blog maar ook met het boekenblog in het algemeen.

Binnen de bloggersleesclub ligt het accent op literatuur. Wat is dat dan eigenlijk? Is het meetbaar? In de trein onderweg naar Antwerpen had ik een prettig en interessant gesprek met Cathelijne (Not Just Any Book). Zij gaf aan dat er manieren zijn om te beoordelen of een boek literatuur is. Zij, als deskundige op dit gebied, is in staat op basis van schrijfwijze, gebruikte metaforen, invalshoeken, eerste en laatste zin een dergelijk oordeel te geven. Ik zelf ben weliswaar een fervent lezer en bij mij komt “groen en rijp” voorbij omdat ik zelf ook wel van wat afwisseling houd, maar ik ben mij niet eerder zo bewust geweest van het op deze manier “meetbare” van literatuur. Overigens betekent de kwalificatie “literatuur” niet onmiddellijk dat het een goed boek is!

Na het verplichte lezen-voor-de-lijst (eindexamenjaar) was de zin in lezen een beetje weggezakt. Ik las nog wel, maar zonder enige richting of gedrevenheid. Ik herinner mij nog goed dat ik op een gegeven moment een relatief dun boekje had gelezen en dit boekje paste nergens meer in de vele boekenkasten die in mijn ouderlijk huis aanwezig waren. Wat te doen? Juist ja: de daaropvolgende periode heb ik alle boekjes van gelijke omvang in ons huis gelezen, zodat er steeds weer ergens een plekje voor het uitgelezen werk te vinden was. In die periode kwam er van alles en nog wat voorbij. Dat maakte dat ik weer plezier kreeg in lezen. Sinds ik begin jaren ’90 het boekje De Plezierfactor van Felix Eijgenraam heb gelezen, houd ik redelijk nauwkeurig bij wat ik heb gelezen (eerst in een schriftje, nu via goodreads.com). Op de eerste pagina van mijn eerste leesschriftje (Iersche Nachten, Max Havelaar en De kleine Johannes) kwam ik een aantekening van mijzelf tegen: “hebben de docenten dan toch gelijk over het mooie en leesbare van literatuur?”.  Is dat onderscheid dan niet tijdens de lessen Nederlands tijdens mijn gymnasiumopleiding aan de orde geweest? Ik zou het echt niet meer weten.

Toevalligerwijs was ik het boek De Leesclub van Renate Dorrestein aan het lezen. Dit boek staat gepland om te worden besproken tijdens de bijeenkomst van mijn in-real-life-leesclub eind november. Tja, als je dan al zo’n 7 jaar met elkaar een leesclub vormt, kun je op een gegeven moment toch niet om dit boek heen, haha. Ik merkte bij mijzelf een lichte aarzeling om dit boek te lezen, omdat ik een associatie had met De Eetclub van Saskia Noort. Vaste volgers van mijn blog weten dat ik af en toe heus wel een Saskia Noort of vergelijkbaar spannend boek lees, maar dat daar niet mijn eerste interesse en waardering ligt. De Leesclub is echter totaal anders. In een aparte blogpost ben ik van plan hier inhoudelijk meer aandacht aan te geven, maar waar het nu om gaat is het in dit boek zeker naar voren komende thema: wie leest er eigenlijk literatuur?

Het lezen van een literair werk kost soms wel wat meer inspanning (vandaar dat ik het graag afwissel met wat luchtiger romannetjes), maar je krijgt er ook veel voor terug. Ik ben er van overtuigd dat het regelmatig lezen van literatuur bijdraagt aan je eigen persoonlijke ontwikkeling. De volgende vraag is dan echter: hoe blog je over literatuur? Afgelopen zaterdag hadden wij in Antwerpen een ontmoeting met de schrijver Patrick Ness (schrijver van Zeven minuten na middernacht. Blog komt 30 november online!) In dat gesprek, maar ook uit het interview met Renate Dorrestein achterin haar roman De Leesclub, komt duidelijk naar voren dat voor een schrijver geldt dat hij/zij alleen iets goeds of grappigs of moois kan schrijven als hij dat zelf ook goed, grappig of mooi vindt. Naar mijn mening geldt dat ook voor bloggen: een blogger heeft de taak om zijn/haar eigen stijl te ontwikkelen en zodanig te bloggen dat je het ook graag zelf nog eens leest. Mooie uitdaging.

Op 15 november komen overigens binnen Een perfecte dag voor literatuur de blog-artikelen online over Wat alleen de roman kan zeggen van Oek de Jong. Dit thema sluit naadloos aan op het hier besprokene. Dus als je nu wilt reageren: graag! Wellicht kan ik mijn reactie daarop nog meenemen in die blogpost.

Veel leesplezier!

theonlymrsjo

13 reacties

Opgeslagen onder Boek review